Ku pokrzepieniu ducha Toruńczyków, warto wspomnieć dawne dzieje. Trzysta lat temu z górą Szwedzi wpadają na Pomorze, a w pośpiesznym marszu dążą do Torunia. Niebezpieczeństwo wielkie, bo na czele hufców sam feldmarszałek Wrangel.
Dziwnemu wypadkowi zawdzięcza wówczas Toruń skuteczny opór przeciwko Szwedom. Otóż 16. lutego 1629, o godzinie 10 z rana, kat wiesza Szweda, skazanego na śmierć za kradzież (miejsce stracenia znajdowało się przy Gerechtes Thor, na końcu Prostej, gdzie straż pożarna). Wtem, z wysokości drabiny szubienicznej, kat spostrzega zastępy szwedzkie w pobliżu Mokrej (rzeczka, zwana dziś: Bacha).
Przerażony, ale przytomny woła co sił: Chroń się, kto może, do miasta! Zaledwie w największym popłochu i pośpiechu zamknięto bramy, Herman Wrangel, na czele 8000 wojska, wpada na szańce, zabiera sześć starych żelaznych dział i żąda na piśmie poddania się miasta, grożąc, w razie odmowy, wysadzeniom w powietrze bramy św. Katarzyny.
Toruńczycy nie ulękli się strasznego feldmarszałka. Bronią się do upadłego. Wrangel przerzuca hufce pod bramę Chełmińską, petardą wysadza ją w powietrze, posuwa się naprzód z takim impetem, że już zastępy jego opanowują barbakan.
Krótki jego triumf. Dzielni Toruńczycy odpierają wojsko Wrangla, kładąc trupem 430 żołnierzy.
W tym czasie obywatele toruńscy podpalają piękne przedmieście i most Chełmiński, aby uratować miasto.
Z pomocą Boża i dzięki nieustającemu ogniowi armatniemu, Szwedów ani znaku pod Toruniem już 18. lutego 1629. Tydzień później, 26. 2., miasto obiera Fryderyka von Rossen jako dowódcę wojennego (Kriegs-Obristen).
Gdańszczanie przysyłają 8. marca 212 żołnierzy, jako pomoc w razie ponownego napadu Szwedów. Nie musiała to być elita wojska, gdyż po trzech tygodniach odesłano wojaków gdańskich z powodu ich niekarności.
Nie próżnuje Toruń, nie spoczywa na laurach po zwycięstwie świetnem. Fryderyk von Rossen przygotowuje do odparcia Szwedów w przyszłości i miasto i ludzi. Sypie się wały i szańce przed brama św. Jakóba, przed bramą Starotoruńską. Obywatele tak oddani wyłącznie przygotowaniom do obrony, że nie kończą nawet budowy kościoła św. Wawrzyńca, oddając się ćwiczeniom wojennym.
Król Zygmunt III daje wówczas dowody wielkiej dbałości o Toruń. Przybywa do stolicy Pomorza z obozu polskiego, 25. sierpnia, mimo że w Toruniu szerzy się w straszny sposób morowa zaraza (Ludzie padają jak muchy. Osób 2363 umarło na dżumę 1629, w mieście samem).
Po sześciu dniach monarcha wraca do Warszawy, a królewicz (późniejszy król polski Władysław IV) zjeżdża do Torunia 1. września Widać zastaje wszystko w porządku, bo już 4 września opuszcza miasto, aby połączyć się ze swoim ojcem.
W roku następnym, 1630, 16. lutego, Rada uchwala dziękczynny obchód uroczysty na pamiątkę Boskiego ratunku i opieki nad Toruniem w czasie najazdu Szwedów w r. 1629, 16. lutego.
Jak podaje w Pamiętniku Henryk Stroband (ówczesny toruński burmistrz) uchwała ta brzmi: Z powodu rocznicy dwukrotnej potrzeby, tj. napadu szwedzkiego i strasznego pożaru Torunia, 16 lutego 1620, z których to imprez Toruń cudownie uratowany, prosimy Boga, aby odbywał się uroczysty obchód co roku, w dniu 16. lutego na podziękowanie za odebrane łaski
Ile razy rocznicę tę święcono, „Toruńska Kronika” o tem nie wspomina.
Zernecke nadmienia tylko o wybiciu pamiątkowego medalu złotego i srebrnego z wyobrażeniem płonącego miasta i z napisom na awersie wokoło: „Fides et Constantia per ignem probata”; na rewersie u góry herb Torunia, a pod nim napis: „Thorunia hostiliter oppugnata et Dei auxilio fortiter a Civibus defensa die 16 Febr. Anno 1629”.
Każdy członek magistratu i Rady Miejskiej otrzymał wówczas taki medal na wieczną rzeczy pamiątkę.
Medal taki przechowuje się w tutejszem muzeum miejskiem.
Słowo Pomorskie, luty 1932 r.

I co pod sobą kryje?

We czwartek 6 bm. wydarzyła się w Toruniu wstrząsająca katastrofa lotnicza, w następstwie której zginął 1 lotnik i która o mało nie pociągnęła za sobą licznych ofiar z pośród osób postronnych.

Śp. por. Stefan Zawadzki liczył lat 29, był kawalerem, rodem z Warszawy. Do Torunia przeniesiony został przed rokiem z morskiego dyw. lotniczego z Pucka. Mieszkał, jako sublokator, u pp. Marcinkowskich przy ul. Mickiewicza 118. 
Śp. por. Zawadzki dwukrotnie już przeżywał katastrofę lotniczą: w r. 1926 w Grudziądzu spadł z samolotem i złamał sobie rękę, w r. 1930 w Toruniu ze spadającego samolotu wyskoczył ze spadochronem, lecz spadochron otworzył się tylko połowicznie i por. Zawadzki doznał wówczas złamania kręgosłupa. Trzeci jego wypadek lotniczy skończył się śmiercią. R i p.

Dnia tego przed południem, jak zwykle piloci 4. pułku lotniczego odbywali ćwiczenia. Z lotniska wylecieli na aparatach „PWS”: por. Franciszek Jastrzębski i por. Stefan Zawadzki, odgrywając wzajemnie w stosunku do siebie rolę „nieprzyjaciół”. Ścigającym był por. Jastrzębski, ściganym por. Zawadzki.
Ok. godz. 10:30, kiedy aparaty obu lotników znajdowały się nad Bydgoskiem Przedmieściem, na wysokości ok. 400 m, przy tzw. „ataku 3/4 z góry z przodu” śp. por. Zawadzki uderzył swoim aparatem w lewe skrzydło aparatu por. Jastrzębskiego, niszcząc je częściowo. Por. Jastrzębski poleciał dalej i pomyślnie wylądował na lotnisku, natomiast aparat por. Zawadzkiego stracił równowagę i pomimo rozpaczliwych wysiłków pilota nie zdołał jej odzyskać. Po kilku niezdecydowanych ruchach, aparat runął całą siłę na ziemię, spadając na podwórze domu nr 24 przy ul. Reja, na wprost koszar 8 pac. W tej samej chwili nastąpił wybuch benzyny i aparat momentalnie objęły płomienie równocześnie z wielkim łoskotem zawaliła się ściana domu, w którą samo lot uderzył. Dom ten jest 1-piętrowy murowany, własność p. Hugo Krauta (ul. Browarna). Ma on jedno skrzydło główne (od ulicy) i jedno boczne. Znajduje się tam kilka mieszkań, zamieszkałych przez sfery drobnomieszczańskie a częściowo przez podoficerów zawodowych z rodzinami.

Samolot spadł na skrzydło główne, gdzie na parterze mieszka p. Aleksander Chudaczek, starszy majster wojskowy z 4 p. lotn. z żoną, zaś na I p. ogniomistrz Karczewski z 8 pac. z żoną i kilkumiesięcznym dzieckiem. W chwili katastrofy w mieszkaniu p. Chudaczka znajdowała się jego żona Helena, która siedziała przy oknie, wychodzącem na podwórze i szyła na maszynie. Obok niej znajdowała się 2 i półletnia Basia Tobiaszówna, córeczka sublokatorki od sąsiadów. Matka jej, wychodząc do miasta, zostawiła dziecko pod opieką sąsiadki. Samolot uderzył w ścianę tuż obok okna, przy którem siedziała p. Chudaczkowa. Spadły na nią cegły z walącego się muru, tak, że właściwie cudem tylko p. Chudaczkowa uniknęła śmierci wzgl. kalectwa. Natomiast mała Basia została silnie poparzona przez strumień płonącej benzyny, który wpadł przez wyrwę w murze.
Jak opowiada p. Chudaczkowa, słyszała ona łoskot latających nad domem samolotów, lecz nie zwracała na to uwagi, gdyż dla mieszkańców Bydgoskiego Przedmieścia jest to zwykły, codzienny „koncert”. W pewnej chwili usłyszała ona ogłuszający huk, ściana obok niej runęła, zawalił się też sufit. Pani Chudaczkowa nie mogła nic dostrzec, wskutek gęstego tumanu dymu i kurzawy wapiennej z walących się murów.
Na I piętrze w mieszkaniu p. Karczewskiego nie było nikogo. Na 5 minut przed wypadkiem, p. Karczewska, zamierzając udać się do miasta, odniosła dziecko do mieszkającej w tym samym domu w bocznem skrzydle swojej matki. Tej okoliczności zawdzięczać należy, że oboje — matka i dziecko — ocaleli, bowiem mieszkanie p. Karczewskiego zostało zupełnie zniszczone: zawalił się nad niem sufit, runęła również podłoga i wszystko wraz z urządzeniem mieszkania spadło na parter.

Na miejsce wypadku niezwłocznie przybyła straż ogniowa, która dogasiła płonący samolot i zapobiegła rozszerzeniu się ognia na cały dom. Z pod szczątków samolotu, od którego została tylko bezkształtna masa części metalowych, wydobyto silnie poparzone zwłoki por. Zawadzkiego.

Przybyli też na miejsce przedstawiciele władz wojskowych z gen. Pasławskim, dow. OK VIII na czele, żandarmerja, policja i specjalna komisja dla zbadania przyczyn wypadku z ppłk. Gilewiczem na czele.
Strażacy musieli usunąć zawisłą w powietrzu część dachu domu, która groziła zawaleniem się; władze budowlane miejskie badają obecnie stan uszkodzonego skrzydła domu, które zdaje się trzeba będzie zupełnie zburzyć.
Na miejsce wypadku przez cały dzień ciągnęły liczne grupy mieszkańców miasta, oglądających spustoszenia, spowodowane katastrofą.

Słowo Pomorskie, kwiecień 1933 r.

Tak wygląda ten budynek dziś