Ku pokrzepieniu ducha Toruńczyków, warto wspomnieć dawne dzieje. Trzysta lat temu z górą Szwedzi wpadają na Pomorze, a w pośpiesznym marszu dążą do Torunia. Niebezpieczeństwo wielkie, bo na czele hufców sam feldmarszałek Wrangel.
Dziwnemu wypadkowi zawdzięcza wówczas Toruń skuteczny opór przeciwko Szwedom. Otóż 16. lutego 1629, o godzinie 10 z rana, kat wiesza Szweda, skazanego na śmierć za kradzież (miejsce stracenia znajdowało się przy Gerechtes Thor, na końcu Prostej, gdzie straż pożarna). Wtem, z wysokości drabiny szubienicznej, kat spostrzega zastępy szwedzkie w pobliżu Mokrej (rzeczka, zwana dziś: Bacha).
Przerażony, ale przytomny woła co sił: Chroń się, kto może, do miasta! Zaledwie w największym popłochu i pośpiechu zamknięto bramy, Herman Wrangel, na czele 8000 wojska, wpada na szańce, zabiera sześć starych żelaznych dział i żąda na piśmie poddania się miasta, grożąc, w razie odmowy, wysadzeniom w powietrze bramy św. Katarzyny.
Toruńczycy nie ulękli się strasznego feldmarszałka. Bronią się do upadłego. Wrangel przerzuca hufce pod bramę Chełmińską, petardą wysadza ją w powietrze, posuwa się naprzód z takim impetem, że już zastępy jego opanowują barbakan.
Krótki jego triumf. Dzielni Toruńczycy odpierają wojsko Wrangla, kładąc trupem 430 żołnierzy.
W tym czasie obywatele toruńscy podpalają piękne przedmieście i most Chełmiński, aby uratować miasto.
Z pomocą Boża i dzięki nieustającemu ogniowi armatniemu, Szwedów ani znaku pod Toruniem już 18. lutego 1629. Tydzień później, 26. 2., miasto obiera Fryderyka von Rossen jako dowódcę wojennego (Kriegs-Obristen).
Gdańszczanie przysyłają 8. marca 212 żołnierzy, jako pomoc w razie ponownego napadu Szwedów. Nie musiała to być elita wojska, gdyż po trzech tygodniach odesłano wojaków gdańskich z powodu ich niekarności.
Nie próżnuje Toruń, nie spoczywa na laurach po zwycięstwie świetnem. Fryderyk von Rossen przygotowuje do odparcia Szwedów w przyszłości i miasto i ludzi. Sypie się wały i szańce przed brama św. Jakóba, przed bramą Starotoruńską. Obywatele tak oddani wyłącznie przygotowaniom do obrony, że nie kończą nawet budowy kościoła św. Wawrzyńca, oddając się ćwiczeniom wojennym.
Król Zygmunt III daje wówczas dowody wielkiej dbałości o Toruń. Przybywa do stolicy Pomorza z obozu polskiego, 25. sierpnia, mimo że w Toruniu szerzy się w straszny sposób morowa zaraza (Ludzie padają jak muchy. Osób 2363 umarło na dżumę 1629, w mieście samem).
Po sześciu dniach monarcha wraca do Warszawy, a królewicz (późniejszy król polski Władysław IV) zjeżdża do Torunia 1. września Widać zastaje wszystko w porządku, bo już 4 września opuszcza miasto, aby połączyć się ze swoim ojcem.
W roku następnym, 1630, 16. lutego, Rada uchwala dziękczynny obchód uroczysty na pamiątkę Boskiego ratunku i opieki nad Toruniem w czasie najazdu Szwedów w r. 1629, 16. lutego.
Jak podaje w Pamiętniku Henryk Stroband (ówczesny toruński burmistrz) uchwała ta brzmi: Z powodu rocznicy dwukrotnej potrzeby, tj. napadu szwedzkiego i strasznego pożaru Torunia, 16 lutego 1620, z których to imprez Toruń cudownie uratowany, prosimy Boga, aby odbywał się uroczysty obchód co roku, w dniu 16. lutego na podziękowanie za odebrane łaski
Ile razy rocznicę tę święcono, „Toruńska Kronika” o tem nie wspomina.
Zernecke nadmienia tylko o wybiciu pamiątkowego medalu złotego i srebrnego z wyobrażeniem płonącego miasta i z napisom na awersie wokoło: „Fides et Constantia per ignem probata”; na rewersie u góry herb Torunia, a pod nim napis: „Thorunia hostiliter oppugnata et Dei auxilio fortiter a Civibus defensa die 16 Febr. Anno 1629”.
Każdy członek magistratu i Rady Miejskiej otrzymał wówczas taki medal na wieczną rzeczy pamiątkę.
Medal taki przechowuje się w tutejszem muzeum miejskiem.
Słowo Pomorskie, luty 1932 r.

.

Pożar tej nocy zniszczył w połowie stary drewniany most na Wiśle pod Toruniem. Siła rozhukanego żywiołu była ogromna. Pomimo usilnego ratunku spaliło się sześć przęseł a zatem blisko połowa mostu i dom nadbrzeżny (drewniany), w którym mieścił się poborca myta. — Widok pożaru sięgającego od samej powierzchni wody aż w obłoki olbrzymią łuną, był zarazem przerażający i wspaniały. Przyczyna pożaru do tej chwili jest nam niewiadoma.
Gazeta Toruńska, 3 lipiec 1877 r.

Magistrat toruński na posiedzeniu swojem dnia 3 bm. postanowił, ze względu na koszta, zaniechać na razie odbudowania spalonego mostu. Do komunikacyi zatem kołowej i pieszej pozostanie tylko most żelazny.
Gazeta Toruńska, lipiec 1877 r.

Był czas, kiedy Toruń był czemś w rodzaju miejsca kuracyjnego. Mniej może dla warunków klimatycznych, które, jak wiemy, nie są idealne, ile ze względu na szeroko znane, a niegdyś tylko wyjątkowo spotykane porządki miejskie.
Prześwietna Rada m. Torunia od dawna już dbała o porządne bruki, o przepisy sanitarne, o apteki i szpitale a zasłużoną sławą w całej Polsce, a nawet poza jej granicami, cieszyli się lekarze toruńscy z fizykiem miejskim na czele. Starannie dobieranemu personelowi lekarskiemu zawdzięczało też pewnie miasto nasze swą reputację jako miejsce kuracyjne, choć w rzeczywistości pustoszące Europę zarazy i Torunia nie omijały.
Bądź jak bądź zdarzało się często, o czem mówią źródła historyczne, że w czasie epidemij ściągali do Torunia z dalekich stron ludzie mienni, a nawet osoby rodu książęcego, by tutaj przeczekać najgorsze natężenie zarazy i po ocaleniu życia wrócić w strony rodzinne.
I tak, spowodowany epidemją zaraźliwych chorób, zawleczonych podczas wojny trzydziestoletniej na Śląsk, przybył w r. 1633 do Torunia książę Jan Krystjan na Brzegu i Legnicy wraz z całą rodziną i świtą dworską. W jego otoczeniu znajdował się znany z historji literatury poeta śląski Opitz, a później zdaje się także znakomity malarz Bartłomiej Strobel, który w Toruniu i okolicy tyle zostawił po sobie pięknych dzieł malarskich.
Lecz, jak powiada przysłowie, „śmierć i żona od Boga przeznaczona”, więc i bojaźliwego księcia brzesko-legnickiego los nie ominął, i to właśnie w tym Toruniu, w którym spodziewał się znaleźć bezpieczne schronienie przed obmierzłą babą — kostuchą. Już w następnym roku (1634) oddał Bogu ducha, i tylko martwe ciało jego powróciło do pięknej ziemi śląskiej.
Także w późniejszych latach nie stracił Toruń swej siły atrakcyjnej, goszcząc w swych murach szukające zdrowia i wypoczynku dostojne osobistości. Królowa polska Eleonora Marja, wdowa po Michale Korybucie Wiśniowieckim, całe 8 miesięcy (od 29 lipca 1674 do 28 marca 1675 r.) przemieszkiwała w Toruniu, w towarzystwie hrabiny Schaffgotsch i to w domu Wachschlagerów, jedynym do dziś istniejącym przy ul. Chełmińskiej domu gotyckim. Na pamiątkę pobytu w Toruniu otrzymała przy uroczystem pożegnaniu od Rady Miejskiej kosztowny dar, w postaci misternie rzeźbionego krucyfiksu z bursztynu.
Za przykładem Eleonory Marji poszła królowa Marysieńka, wdowa po Sobieskim, przybywając na dłuższy pobyt do Torunia w r. 1697. Zamieszkała w gospodzie (dzisiejszym hotelu) „Pod trzema koronami”, wraz z dwoma synami swymi, Konstantym i Aleksandrem. Królowej pobyt w Toruniu wyszedł na zdrowie; nie obyło się jednak zaraz na wstępie bez ciężkiej emocji, gdyż podczas przemowy powitalnej padł rażony apopleksją burmistrz Salomon Ludtke. Królowa kazała bezwładnego burmistrza odwieźć własną swą karocą do jego mieszkania, gdzie trzeciego dnia wyzionął ducha.
Kroniki notują inne jeszcze pobyty wybitnych osobistości w Toruniu, które można zaliczyć do bytności wypoczynkowo – kuracyjnych. Szczególnie upodobał sobie miasto nasze Piotr Wielki przebywając tu kilkakrotnie przez dłuższy czas w latach 1709 i 1711 (również „Pod trzema koronami”). Co więcej, nakłonił syna swego, w. ks. Aleksego, by tu spędził „miodowe miesiące”.
Aleksemu i młodej małżonce jego widać przypadło do gustu słodkie „miasto pierniczane”, gdyż przebył tu całą zimę z r. 1711 na 1712 i pożegnał mury Torunia dopiero na wiosnę (w maju).
Dziś Toruń oficjalnie nie jest zaliczany w poczet miejsc kuracyjnych. Dla wielu zamiejscowych stanowi miłe i pożądane letnisko, szczególnie dodatnio działające w latach, gdy nasza kochana Wisła zbyt długo na wiosnę i około św. Jana nie zalewa niskich brzegów i kęp.
Civis Thorunensis. (Marian Sydow)
Słowo Pomorskie, sierpień 1932 r.

Gazeta-Toruńska, marzec 1875

Kamienica p. Bułakowskiego, to obecnie Szeroka 18, a p. Donimirskiego, Mostowa 11