Pomnik nagrobny Katarzyny Zoebner z chronogramem

czyli zaszyfrowaną datą śmierci.

W nieistniejącym już dzisiaj kościele św. Jerzego w Toruniu, który stał tuż za murami miejskimi po prawej stronie traktu wiodącego do Chełmna, znajdował się niegdyś pomnik nagrobny Katarzyny Zoebner z domu Zernecke i Marcina Zerneckego. Pomnik był przykładem bardzo ciekawej, nowożytnej architektury cmentarnej charakterystycznej dla południa Europy, a szczególnie dla Włoch. Pomniki tego typu wznoszone były przy murach ogradzających przykościelny cmentarz. W 1809 roku zniszczony został przez Francuzów oczyszczających przedpola twierdzy toruńskiej dla polepszenia widoczności i skuteczniejszej obrony Wiemy jednak jak wyglądał, gdyż zachował się jego rysunek wykonany w 1740 roku przez Jerzego Fryderyka Steinera. Dzięki temu mamy ważny kulturowo i artystycznie dowód mówiący o tym, że wspomniany rodzaj pomnika reprezentowany był także w Toruniu. Niestety żaden zabytek tego typu nie przetrwał do naszych czasów. Jak wyglądał widzimy na rysunku. Nas jednak nie interesuje jego historia i wygląd, a wyłącznie dolna część jego steli, gdzie w kartuszu został umieszczony niemiecki napis z … zaszyfrowanym rokiem.
01_nagrobek_zoebner_2.jpg

lesVs Lebet / la aVCh Ihr Wer / Det In IhM eWIg / Leben lob XIV…/
Jezus żyje, także wy będziecie, w nim wiecznie żyć, księga Hioba 14, w 9

Chronogram, bo tak nazywa się ten sposób ukrywania roku to układ wyrazów, w których pewne, wyróżnione graficznie litery składają się na liczbę, pisaną cyframi rzymskimi, oznaczającą rok powstania obiektu, albo rok wydarzenia, które się z nim wiązało. Chronogram może odczytać tylko ten kto zna łacińskie oznaczenia cyfr. Co jakiś czas w tekście, niby bezzasadnie, pojawia się duża specjalnie wyróżniona litera. Co to oznacza? Chodzi tu właśnie o rok podany w formie chronogramu. Przypomnijmy: w rzymskim zapisie cyfr M – znaczy 1000, D – 500, C – 100, L – 50, X – 10, V – 5 i I -1. Tu należą się pewne wskazówki. Chronogram dotyczy wyłącznie roku. Pomija dzień i miesiąc. Cyfry w nim zawsze dodajemy i tak np. IV nie oznacza wcale 4 a l+V czyli 6, litera W uznawana jest za dwie rzymskie piątki (V+V czyli 5+5). W chronogramie nie wolno było używać „normalnych” rzymskich oznaczeń roku. Wróćmy jednak do kartuszowego tekstu i wypiszmy z niego duże litery. Mamy zatem: l+V+L+l+V+C+l+V+V+D+l+l+M+V+V+l+L+l co po zsumowaniu daje 1737 i to potwierdza data zapisana klasycznym rzymskim sposobem, umieszczona na samym dole rysunku.
Odszyfrujmy teraz datę ukrytą na medalu znajdującym się w toruńskim Muzeum Okręgowym.
03_medal_2.jpg
Medal, na którym przedstawiona jest panorama Torunia otoczona łacińskim napisem, został wybity z okazji 300-lecia wypędzenia Krzyżaków z Torunia. Z historii wiemy, że nastąpiło to w 1454 roku. Na medalu nie ma jednak ani arabskiej ani rzymskiej daty. Skąd zatem wiadomo, że medal został wybity w 1754 roku? Po pierwsze wynika to z tekstu. Wystarczy zatem do 1454 dodać 300 a otrzymamy 1754. Po drugie potwierdza to widok zniszczonego i palącego się jeszcze zamku krzyżackiego umieszczony w samym centrum medalu. Wreszcie po trzecie, data tu występuje, z tym tylko, że jest ona podana opisanym wyżej, zaszyfrowanym sposobem. Załóżmy, że medal jest tarczą zegarowa. Odczytywanie daty rozpocznijmy od godziny 12 i zgodnie z ruchem wskazówek zegara, wypisujmy zaznaczone duże litery. (Po podsumowaniu powinniśmy otrzymać 1754.)

Krzysztof Kalinowski

Komentarze do “Pomnik nagrobny Katarzyny Zoebner z chronogramem